Sözcük Kelimesi Türkçe Mi?
İstanbul’da bir ofiste, günün büyük kısmını bilgisayar başında geçirerek çalışırken, akşamları farklı bir dünyaya adım atıyorum. Blog yazıyorum. Günün yorgunluğunda zihnimi boşaltmanın en iyi yollarından biri bu. Bir akşam, ofiste duyduğum bir cümle kafamı kurcalamaya başladı: “Sözcük Türkçe mi?”. Bir anda bu soruya takıldım. Sözcük. Türkçe mi? Gerçekten mi? Hani bazen bir kelime öyle bir yere oturur ki, düşünmeye başlarsınız: ‘Bu kelime bana ne anlatıyor?’ İşte böyle bir anda, her şey sıradan, normal bir şekilde akıp giderken bir kelimenin kökeni kafamda yankılandı.
Sözcük ve Türkçenin Derinliklerinde
Sözcük, dilin en temel yapı taşlarından biri. Bu kadar basit bir şeyin Türkçe olup olmadığına nasıl karar veririz? Sözcük kelimesi, Türkçede ne zaman ve nasıl kullanılmaya başlandı? Belki de bir kelimenin etimolojisi, ona olan bakış açımızı değiştirir. Çünkü dil, zaman içinde evrim geçirir. Ancak bazen geçmişe dönüp bakmak, kafamızdaki bazı soru işaretlerini çözebilir. Hadi biraz daha derinleşelim ve bu sözcüğün geçmişine bakalım.
Kelimenin Kökeni
Sözcük kelimesi, aslında Türkçeye Arapçadan geçmiş bir kelimedir. Arapçadaki “söz” kelimesinden türetilmiştir. İki dilin de tarihi ve kültürel bağlantıları düşünüldüğünde, Türkçeye Arapçadan geçmiş olan pek çok kelime var. Sözcük de bunlardan biri. Ama bu demek değil ki Türkçe bir kelime değil. Zira Türkçeye geçmiş olan pek çok kelime, zaman içinde dilin yapı taşlarından biri haline gelmiştir. Hatta bazen bu kelimeler öylesine Türkçeleşir ki, kökenini unuturuz. Birçoğumuz, ‘sözcük’ dediğimizde Türkçeyi düşündüğümüzden bile şüphe etmeyiz. Peki, bu yeterli mi? Yeterince Türkçe mi?
Sözcük ve Dilin Evrimi
Hangi kelimenin Türkçe olduğuna karar verirken, yalnızca kökenine bakmak yetmez. Dilin evrimini de göz önünde bulundurmak gerekiyor. Dil, her zaman sabit kalmaz. Bugün kullandığımız pek çok kelime, bir zamanlar başka dillere aitken, Türkçe’ye geçmiş ve zaman içinde bizim kültürümüze, düşünce yapımıza uyum sağlamıştır. Peki, dilin bu evrimi, bizim “Türkçe” olarak bildiğimiz kelimelere nasıl etki ediyor? Bunu her gün, mesela bir gün akşam iş çıkışı caddede yürürken fark ediyorum. Çevremde, dükkanlarda, reklam panolarında duyduğum pek çok kelime artık Türkçenin modern bir parçası. “İnovasyon”, “startup”, “marketing” gibi yabancı kelimeler günlük hayatımın bir parçası olmuşken, sözcük gibi Türkçeye geçmiş bir kelimenin hâlâ bana yabancı olması ne kadar ilginç, değil mi?
Dil ve Kültür İlişkisi
Dilin kültürle olan ilişkisi, gerçekten derin. Her dil, o dilin konuşulduğu toplumun bir yansımasıdır. Bir kelime sadece dilin yapısını değil, bir halkın düşünme biçimini, değerlerini, geçmişini de taşır. Sözcük kelimesi de, zaman içinde dilin ve kültürün bir parçası haline gelmiş bir terimdir. Türkçede ve birçok diğer dilde olduğu gibi, bazen bir kelime, tek bir anlamla sınırlı kalmaz. İnsanlar o kelimeye, toplumun değerleriyle, geçmişiyle şekil verir. Dilin dönüşümü, kültürün değişimiyle paraleldir. Zamanla bu kelime, sadece bir “ses” değil, bir anlam yığınına dönüşür. O yüzden bugün “Türkçe” sayılabilecek bir kelime, yarın dilin evrimiyle başka bir anlam kazanabilir.
Sözcüğün Geleceği
Sözcük kelimesinin, Türkçedeki yerini koruyup korumayacağını düşünmek, bana biraz garip geliyor. Çünkü dil, zaten bu evrimi yaşayan bir şey. Sözcüğün yerine kullanılacak başka bir kelime zamanla yerleşebilir mi? Ya da “sözcük” kelimesi, geçmişten gelen bir iz olarak, sadece bir anı, eski bir Türkçe hatırlatması olarak kalır mı? Bunu tahmin etmek zor. Dil, yalnızca geçmişin değil, aynı zamanda geleceğin de izlerini taşır. Şu an belki sosyal medya, yeni medya ve teknolojiyle birleşen terimler dilimizi hızla değiştiriyor. Peki, günümüzde kullanılan kelimeler, gelecekte nasıl şekillenecek? Gelecekte ‘sözcük’ kelimesinin yerini başka bir şey mi alacak, yoksa Türkçede aynı şekilde var mı kalacak?
Sonuç: Türkçe, Her Şeyin Üstünde
Belki de bu kadar düşündükten sonra şunu rahatlıkla söyleyebilirim: Sözcük kelimesi, Türkçenin önemli bir parçasıdır. Hangi kelimenin Türkçe olduğuna karar verirken yalnızca kökenlere değil, dilin evrimini de göz önünde bulundurmalıyız. Türkçe, her geçen gün yeni kelimelerle, yeni anlamlarla zenginleşiyor. Sözcük kelimesi de buna örnek. Onu konuşmamıza, yazmamıza dahil ettikçe daha da Türkçeleşiyor. Ve sonunda, dil, her zaman olduğu gibi, zamanın ruhunu yansıtacak şekilde dönüşmeye devam edecek.